เว็บไซต์สำนักงานเกษตรอำเภอ

ประวัติอำเภอ

คำขวัญอำเภอมัญจาคีรี

 


... มัญจาคีรีนามเมืองเก่า บึงกุดเค้าคู่เมืองบ้าน นมัสการหลวงปู่ผาง

ตลาดกลางที่นอนหมอน แสนออนซอนดอนเต่า งามลำเนาเขาภูเม็ง

เล็งชมกล้วยไม้ป่าบาน โบราณสถานโนนศิลาเลข สิมชั้นเอกวัดสระทอง

น้ำตกลือก้องห้วยเข ผ้าไหมสุดเก๋หนองหญ้าปล้อง ...

 

 

ประวัติอำเภอมัญจาคีรี

 

      เมื่อปี พ.ศ.  2424 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงเห็นว่าพื้นที่เมืองขอนแก่นกว้างขวางนักการปกครองดูแลไม่ค่อยทั่วถึง เป็นความยากลำบากแก่ราษฏร อยู่ไกล จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเมืองใหม่ ขึ้นที่บ้านจระเข้หัวนา (ปัจจุบันเป็นตำบลจะเข้ อำเภอหนองเรือ จังหวัดขอนแก่น) สาเหตุที่เรียกว่า “ มัญจาคีรี ” สันนิษฐานว่า เมืองนี้ตั้งอยู่ที่ลาดต่ำของภูเม็ง  คำว่า “ เม็ง ” เป็นภาษาพื้นเมืองแปลว่า เตียง และได้เปลี่ยนคำว่า เม็ง เป็นภาษาบาลีว่า มัญจา ซึ่งบนภูเขาเม็งมีก้อนหินใหญ่รูปร่างลักษณะคล้ายเตียงนอนปรากฏอยู่ทุกวันนี้ และเติมคำว่า  คีรี  ต่อท้ายเมื่อแปลคำว่ามัญจาคีรี ทั้งหมดได้ความว่า “ เมืองที่มีภูเขารูปเตียง ” 
 

      ประกาศตั้งเมืองมัญจาคีรี  ปรากฏอยู่ในมณฑลอุดรพร้อมกับเมืองกุมภวาปี พรรณานิคมฯ และได้มีท้องตราจากเมืองขอนแก่น  สั่งแต่งตั้งท้าวสน (ต้นตระกุลสนธิสัมพันธ์) เป็นจางวางเอก พระยาพฤติคุณธนะเชษ เป็นเจ้าเมืองคนแรก ต่อมาพระยาพฤติคุณธนะเชษ เห็นว่าเมืองมัญจาคีรี มีอาณาเขตกินไปทางตอนใต้มาก ตัวเมืองที่อยู่กึ่งกลางไม่สะดวกต่อการปกครองภูมิประเทศไม่เหมาะสม จึงย้ายไปที่บ้านสวนหม่อน และตั้งอยู่ไม่นานนัก เห็นว่าที่ตั้งไม่เหมาะสม กันดารน้ำ มีดอนเหมือดแอ่ ที่อยู่ทางทิศตะวันออกของบ้านหัน มีทำเลดีอยู่ใกล้บึงกุดเค้า จึงย้ายเมืองมาอยู่ที่ ดอนเหมือดแอ่ บ้านหัน ซึ่งเป็นที่ตั้งของอำเภอมัญจาคีรีในปัจจุบัน ต่อมาในปี  2445 ได้ยุบเมืองมัญจาคีรี และตั้งเป็น อำเภอมัญจาคีรี 
 

      เมื่อปี 2462 ได้เปลี่ยนชื่อ อำเภอมัญจาคีรี เป็นอำเภอกุดเค้า คงเนื่องมาจากสาเหตุที่ตั้งของที่ว่าการอำเภออยู่ในเขตตำบลกุดเค้า ซึ่งเป็นบึงใหญ่ที่มีปลาชุกชุม และในปี พ.ศ. 2484 ทางราชการได้เปลี่ยนชื่ออำเภอกุดเค้าอีกครั้งหนึ่งและใช้ชื่อ อำเภอมัญจาคีรี มาจนถึงทุกวันนี้

 

สภาพทั่วไป

 

1.1 ลักษณะที่ตั้ง

       อำเภอมัญจาคีรีเป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน 26 อำเภอ ของจังหวัดขอนแก่น ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดขอนแก่น ระยะทางห่างจากตัวจังหวัดขอนแก่น 55 กิโลเมตร โดยมีที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ที่ บ้านหัน หมู่ที่ 3 ตำบลกุดเค้า

 

1.2 เนื้อที่

       อำเภอมัญจาคีรีมีพื้นที่รวมทั้งสิ้นประมาณ 735.825 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 459,890 ไร่

 

• อาณาเขตติดต่อ

       ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหนองเรือ อำเภอบ้านฝาง และอำเภอพระยืน จังหวัดขอนแก่น 
       ทิศใต้ ติดต่อกับกิ่งอำเภอโคกโพธิ์ไชย และอำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น 
       ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ้านไผ่ และอำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น 
       ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอแก้งคร้อ และอำเภอบ้านแท่น จังหวัดชัยภูมิ

 

• ลักษณะภูมิประเทศ

       ลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นที่ราบสูง มีพื้นที่สูงต่ำสลับกันเป็นลอนคลื่นอยู่ในส่วนของที่ราบสูงโคราชที่ลาดเทลงไปทางทิศตะวันออกและทิศใต้ มีที่ราบลุ่มบางตอนบริเวณแถบลุ่มแม่น้ำชี มีพื้นที่สูงกว่า

       ระดับน้ำทะเลปานกลางโดยเฉลี่ย 150- 250 เมตร ทางทิศตะวันตกเป็นที่ราบสูงและภูเขา ได้แก่ ภูผาแดง , ภูผาดำและภูเม็ง ส่วนทิศตะวันออกและทิศใต้เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำชี สภาพภูมิประเทศแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ

       1) บริเวณแอ่งโคราช ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ลูกคลื่นลอนตื้น มีทั้งที่ดอนสลับที่นา และที่ราบสูงบางส่วนและบางส่วนเป็นที่ราบลำน้ำชี ครอบคลุมบริเวณตอนกลางถึงตอนล่างของอำเภอ 
       2) บริเวณที่ราบสูงตะวันตก ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ลูกคลื่นลอนตื้นถึงลอนลึก มีสภาพเป็นที่ราบสูง ครอบคลุมพื้นที่ทางทิศตะวันตกของอำเภอ

 

• การคมนาคม

       การคมนาคมของอำเภอมัญจาคีรีอาศัยการคมนาคมทางบกเป็นหลัก โดยมีทางหลวงแผ่นดินเป็นเส้นทางเชื่อมต่อกับจังหวัดขอนแก่นและอำเภอใกล้เคียงต่าง ๆ ได้สะดวก สำหรับเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างอำเภอกับตำบล หมู่บ้าน และระหว่างหมู่บ้านกับหมู่บ้าน มีเพียงบางเส้นทางที่เป็นทางหลวงชนบท รพช ., ยธ . ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นถนนลูกรังและถนนดิน ซึ่งถนนเชื่อมระหว่างตำบล หมู่บ้านนี้จะมีปัญหาถนนเป็นหลุมบ่อชำรุดเสียหายมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูฝน ทำให้การสัญจรไปมาและการขนส่งผลิตผลทางการเกษตรเป็นไปด้วยความยากลำบาก

 

สำหรับเส้นทางคมนาคมที่สำคัญของอำเภอมัญจาคีรี มีดังนี้ .-

       - ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 223 สายอำเภอบ้านไผ่ – อำเภอแก้งคร้อ 
       - ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2062 สายบ้านทุ่ม – อำเภอมัญจาคีรี 
       - ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2144 สายทางหลวงหมายเลข 223- วัดอุดมคงคีรีเขต 
       - ทางหลวงชนบท รพช . ขก . 3011 สายบ้านดอนโมง – บ้านดอนแก่นเท่า 
       - ทางหลวงชนบท รพช . ขก . 3014 สายบ้านป่าผุ – บ้านเหล่านาดี 
       - ทางหลวงชนบท รพช . ขก . 3097 สายบ้านหัน – บ้านหนองสองห้อง 
       - ทางหลวงชนบท รพช . ขก . 3115 สายบ้านขามป้อม – บ้านคำแคนใต้

 

ข้อมูลด้านการเมืองการปกครอง

 

2.1 การปกครอง

       อำเภอมัญจาคีรีแบ่งเขตการปกครองตาม พ.ร.บ. ลักษณะการปกครองท้องที่ พ.ศ. 2457 เป็น 8 ตำบล 118 หมู่บ้าน มีจำนวนบ้าน 19,208 หลังคาเรือน จำนวนประชากรทั้งสิ้น 72,017 คน แยกเป็นชาย 36,890 คน หญิง 37,044 คน ความหนาแน่นของประชากรเฉลี่ยต่อพื้นที่ประมาณ 99 คน/ตารางกิโลเมตร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประกอบด้วย เทศบาลตำบล 2 แห่ง คือ เทศบาลตำบลมัญจาคีรี และเทศบาลตำบลนาข่า 

       องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) 7 แห่ง คือ อบต. กุดเค้า , สวนหม่อน , หนองแปน โพนเพ็ก , คำแคน , นางาม และ อบต. ท่าศาลา

 

2.2 การเมือง 

       อำเภอมัญจาคีรีอยู่ในเขตเลือกตั้งที่ 1 จังหวัดขอนแก่น มีจำนวนหน่วยเลือกตั้ง 118 หน่วย 

 

 

 

28 ตุลาคม 58 11:10:49